Ազգային նկարագիր

Գրեց՝ Յակոբ Սահակեան

– Անպայման ճաշարան մը պիտի բանամ եւ ինծի եկողները՝ բոլորն ալ պիտի կշտացնեմ։ Չեմ ուզեր՝ որ անօթի մարդ գտնուի այս աշխարհի վրայ։

Ընկերները, բոլորն ալ անօթի հայ որբեր – Ցեղասպանութենէն ճողոպրած –, երազ կը նկատէին Արամին այս գաղափարը եւ տխրախառն ծիծաղով կը կրկնէին.

– Անօթի հաւը կորեկ կ՚երազէ։ Արա՛մ, կարեւորը այսօրն է։ Թուրքին կէս ձգածը՝ անօթութիւնը պիտի ամբողջացնէ։

Մորթուած ձագմայրին ճուտիկները, տատղնուած, իրենց մայրը փնտռելէն աւելի, ա՜յն օրերուն, կորեկ կ՚երազէին։ Ճաշարան կ՚երազէին եւ ազգային բնազդով՝ ուրիշն ալ կուշտ տեսնելու հեռանկարով կ՚ապրէին։

Այն օրերուն հայ որբին հաց տուող չկար։ ՄԱԿ չկար։ Գաղթականները հոգացող միջազգային կազմակերպութիւն չկար։ Աշխարհը կուրացած էր հայ որբին տառապանքին դիմաց։ Բայց որբ Արամը, այն օրերուն, անօթի, տնանկ, լքուած, կը մտածէր՝ անպայման օր մը ճաշարան բանալ, որպէսզի անօթի մարդ չմնայ։

Արամ իր երազը իրականացուցած էր։ «Երկրէն» հեռու, օտար քաղաքի մը բանուկ փողոցին վրայ կը գտնուէր անոր ճաշարանը։

Նախ՝ երեք սեղանով սկսած էր, ապա՝ սեղաններուն թիւը յաճախորդներուն հետ բաեզմապատկուած էր։ Նախ ինքն էր ճաշարանին ե՛ւ խոհարարը ե՛ւ սպասաւորը, ապա՝ դարձած էր վարպետ Արամ։

Ով չէր գիտեր Արամին ճաշարանը։ Վաճառականներ, այցելուներ, տեղացիներ, ծանօթներ եւ մանաւանդ անծանօթներ միշտ հոն կը գտնէին համով հոտով խորովածը, եւ փնտռուած անթերի սպասարկութիւնը։

«Կեր, գոհացիր, ապա՝ գնահատէ»։ Այս էր Արամին ճաշարանին նշանաբանը։

Շատեր կերած ու գոհացած էին։ Շատերէ գնահատուած էր նաեւ Արամին առատաձեռնութեան պատճառով։

– Վարպետ Արամ, դրամապանակս մոռցած եմ տունը։

– Հոգ չէ, կերա՞ր, անուշ ըլլայ, երթաս բարով։

– Վարպե՛տ, համով էր, շատ կերայ։ Քովս եղած ստակը չ՚ամբողջացներ...

– Հոգ չէ, հազար բարով եկար, այդ տուած քիչն ալ կը բաւէ. Աստուած պակասը կ՚ամբողջացնէ։

Եւ իրապէս Աստուած պակասը կ՚ամբողջացնէր եւ աւելիով։

– Արա՛մ, օր մը կը սնանկանաս,– կ՚ըսէին ընկերները, տեսնելով անոր ընթացքը։ Դուն մնացի՞ր այս անօթիները կշտացնող։ Բոլորն ալ ունին, սուտ կը խօսին։

– Հոգ չէ, դուն կշտացուր, Աստուած քեզ կը կշտացնէ,– այս էր Արամին եզրակացութիւնը։

Ճաշարանը դարձած էր այլեւս հռչակաւոր։ Արամ սեղանին ետեւ նստած՝ աչալուրջ կը հսկէր եւ գանձումները կը կատարէր։ Յաճախորդներուն կուշտ մեկնիլը աւելի կ՚ուրախացնէր զայն, քան դարակին մէջ դիզուած դրամը։

Օր մըն ալ, դուրսը, քիչ մը հեռուն, կանգնած մարդու մը նայուածքին մէջ Արամ տեսաւ իր որբութիւնը։ Զգաց, որ այդ մարդը անօթի է եւ անստակ։ Կանչել տուաւ։

– Պանդուխտ եմ,– ըսաւ կոչնականը թրքերէն լեզուով,– Շանլը ուրֆացի եմ, փողս վերջացաւ...

– Հոգ չէ, կեր, քեզմէ դրամ ուզող չկայ,– ապահովցուց զայն Արամ։

* * *

Մէկ ժամ չանցած, Շանլը ուրֆացին երկու ոստիկաններով կը մտնէր Արամին ճաշարանը, ուր յաճախորդները հերթի կը սպասէին։

Արամ ոտքի ելլելով կը դիմաւորէ ոստիկանները, անոնց ուղղելով հարցական իր նայուածքը։

– Այս մարդը մէկ ժամ առաջ հո՞ս ճաշեց,– կը հարցնէ ոստիկանը։

– Այո՛,– կը պատասխանէ Արամ,– անօթիէր եւ ճաշեց։

– Ինչո՞ւ դրամին վրադիրը չվերադարձուցիր այս մարդուն։

Արամ արագօրէն կ՚ըմբռնէ կացութիւնը եւ անայլայլ կը պատասխանէ։

– Խճողում էր, ակամայ մոռցած եմ, ներողամիտ եղէք,– եւ գզրոցը քաշելով կ՚ամբողջացնէ պահանջուած վրադիրը։

Հարցը լուծուած էր։

– Վարպե՛տ, ձրի կերաւ եւ...

- Իւրաքանչիւր անհատ իր ազգային նկարագրին համեմատ կը շարժի,– կը պատասխանէ Արամ եւ թքնելու պէս՝– թուրք էր– կ՚ըսէ։

 

24-06-2010