Սուտը

Գրեց՝ Յակոբ Սահակեան

«Մի սուտ վկայեր» (Մատ. ԺԹ. 19)

Այդքան բարձրէն ինչպէ՞ս պիտի իջնէր.., մեր նայուածքները կը կրկնէին հարցումը.

«Արծիւին կոկորդը սեղմելով եւ թող տալով։ Այս գործողութիւնը կրկնելով-կրկնելով հասայ գետին եւ ճիշդ ժամկէտին՝ գործիս։ Ընկերներս բոլորն ալ զարմացած ինծի կը նայէին...։ Հի՜... հի՜... հի՜...»:

Դաստիարակութեան առաջին պատգամը յաճախ եղած է. «Սուտ մի՛ խօսիր»։ Մանկավարժներ, մանուկներու հոգեբաններ յաճախ կրկնած են.

– Ծնողներ, դաստիարակներ, ձեր պզտիկներուն սուտ մի խօսիք։

– Այն ինչ որ չէք կրնար տալ՝ մի խոստանաք։

– Այն ինչ որ չէք կրնար գործադրել՝ մի խօսիք։

– Միշտ իրականութիւնները պարզեցէք, հոգ չէ անոնք ըլլան քիչ մը խրտչեցնող. գիտցէք ըսելու ձեւը։

Ընկերային հարցերով զբաղողներ միշտ թելադրած են.-

– Ամոլնե՛ր, զիրար մի՛ խաբէք, սուտ մի՛ խօսիք իրարու։

– Երիտասարդ-երիտասարդուհիներ, ձեր սիրածին սուտ մի՛ խօսիք, մի՛ խաբէք։

Որքա՜ն տուներ քանդուած են սուտին հետեւանքով. որքա՜ն սէրեր խափանուած -խորտակուած են սուտին սադրանքներով, որքա՜ն սիրելի զաւակներ կորած են սուտին պատճառով։

Այս բոլորով հանդերձ՝ երեւակայութիւնները գրգռելու միտումով յաճախ ստեղծած ենք պատմութիւններ, որոնց հիմքը եղած է սուտը։ Այս պարագային՝ «անմեղ սուտը», որ հաճելի է եղած եւ դիւրըմբռնելի։ Այս տեսակ սուտերուն ըսած են հէքիաթ կամ զուարճալի պատմութիւն, որ միշտ կարդացուած կամ ունկնդրուած է մեծ հաճոյքով ե՛ւ մեծին, ե՛ւ փոքրին կողմէ անխտիր։

Իսկ եթէ կենդանիներն ալ կարենային ստել, ի՞նչ պիտի ըլլար։ Վստահօրէն գայլը այլեւս երբեք անօթի պիտի չմնար։ Միայն աղուէսն է, որ հռչակ է հանած իր սուտով, բայց այդ մէկն ալ մարդուն կողմէ ստեղծած սուտ մը չէ՞։

Սուտը. որքա՜ն դիւրին է զայն խօսիլը։ Եւ սուտ մը «բուժելու» համար՝ որքա՜ն սուտեր անհրաժեշտ են։ Իսկ ճշմարիտը ըսելը որքա՜ն դժուար է։

Ըսուած է որ սուտին ոտքերը կարճ կ՚ըլլան, բայց աւերը՝ մեծ։

Անոր բոլոր պատմութիւններն ալ «սուտեր» էին, որոնք սակայն հաճելի էին։

– Հաճի՛, ուրիշ մըն ալ կը պատմե՞ս։

Քանի չէինք ընդմիջած զինք, քանի չէինք ըսած. «այդպէս բան չ՚ըլլար, պատմածներդ սուտ են», Հաճին միշտ տրամադրութիւն կ՚ունենար երկրորդ մը, երրորդ մը եւ աւլի «պատմելու»։

– Հաճի՛, մեզի պատմէ թէ ինչպէ՞ս կրցար ճիշդ ժամկէտին գործիդ հասնիլ։

Հաճին այդ պատմութիւնը նոյն բառերով բազմիցս պատմած էր մեզի։ Իր պատմութիւնները բոլորն ալ արձանագրած էր իր ուղեղին մէջ։ Միայն եթէ կարենայինք բանալին գտնել, երիզը կը դառնար։ Հաճիին բոլոր պատմութիւնները կը վերջանային իրեն յատուկ խնդուքով. հի՜... հի՜... հի՜...։

«Հա՛, այն օրը՝ առաւօտ կանուխ պէտք էր ճամբայ ելլէի՝ գործիս հասնելու համար։ Բայց լերան կողին կաքաւներուն կրկջիւնը արգելք եղաւ։ Կարելի՞ էր դիմանալ անոնց կանչին...։ Երկփողանի հրացանս առի եւ փոխանակ գործի երթալու ուղղուեցայ դէպի վեր։ Նախշունները խումբով կալն էին իջած առաւօտ կանուխ։ Խորոտիկ հաւուկները անհոգ էին՝ հակառակ իրենց սովորութեան։ Թաքուն-թաքուն բաւական մօտեցայ անոնց։ Հրացանը վերցուցի, նշան առնելու չմնաց՝ երկու փողերուն ձգանները քաշեցի։ Այդպէս միայն ես կրնամ ընել. ամէն մարդ չի կրնար դիմանալ այդքան ցնցումին։ Կարծեմ փախչող չեղաւ։ Հպարտօրէն չորս կողմս նայեցայ...։ Այսքանով կարելի էր օղիի խնճոյք մը սարքել. սակայն մտածեցի ձեւով մը հասնիլ գործի ընկերներուս եւ անոնց հետ տօնել յաղթանակս։ Է՜հ, այն ատեն ոչ թօթ կար, ոչ հեծիկ։ Ձի ալ չունէի։ Մտածեցի, իջնեմ գիւղ եւ Նոֆէրին ձին առնեմ։ Բայց կաքաւներս կրնային ձեռքէս առնել։ Ոտքով երթա՞մ... ուշ էր։ Այս մտքերու մէջ էի, երբ ժայռին վրայ նստած արծիւ մը տեսայ։ Անմիջապէս հրացանս երկուքի բաժնելով՝ ապահով տեղ մը պահեցի, կաքաւներս՝ մէջքիս ամրացած օղակներուն անցուցի, մաս մը պայուսակիս մէջ զետեղեցի եւ գաղտագողի մօտեցայ արծիւին։ Ի՜նչ արծիւ...։ Կատուի ճարպիկութեամբ արծիւին մէջքին ցատկեցի՝ ամուր վիզը գրկելով։ Արծիւը խուճապահար վեր բարձրացաւ, ես ալ քամակին վրայ։ Ձեռքով ուղղութիւն սկսայ տալ անոր։ Տասը վայրկեանէն արդէն հասած էի գործատեղիիս վերեւ։

Ըստ Աստուածաշունչ Մատեանին՝ առաջին սուտը կինն է խօսած, ապա՝ Կայէնը, ապա՝ Յակոբը։

Ըստ Աւետարանին ալ՝ Քրիստոսի առաքեալներէն մատնիչ Յուդան սուտ խօսած է, ինչպէս նաեւ՝ Պետրոսը։

Մեր առօրեայ խօսակցութիւնները ճոխ են սուտերով, որոնց սովոր ենք բամբասանք ըսել, որ ժամանակին մենաշնորհն էր կիներուն։ Այսօր ան դարձած է դրամագլուխը նաեւ այր մարդոց, նոյնիսկ պատասխանատու դիրքերու տիրացած...։

Կարելի է խօսիլ քաղաքական մարդոց սուտերուն մասին, որոնց դիւանագիտութիւն անունը տուած են, ինչպէս նաեւ պատերազմական սուտերուն մասին, որոնք կողմերուն տրամադրութիւնը բարձրացնելու կամ քանդելու համար կը սփռուին։

Շուկայի սուտերը կարելի չէ սուտ համարել, մանաւանդ արեւելքի մէջ, որովհետեւ ըստ սովորութեան «վաճառականութիւնը՝ ճարպիկութիւն է»։ Կրնաս հազար երդումներով (երդումները արդեօք սուտեր չե՞ն) դիմացինդ ահմոզել։ Կարեւորը՝ «գործը քալեցնելն» է։

Սուտով առաջնորդուած վարչաձեւեր ալ կան։ Եօթանասուն տարի շարունակ հանգուցեալ սովետները, անոնց շարքին հայ համայնավարները - որոնց ժառանգորդներէն է ՀՀՇ - սուտով կառավարեցին ժողովուրդը։ Սուտով հայրենիք ուզեցին կերտել, մանաւանդ՝ սոցիալիզմ... եւ արդիւնքը... այդ սուտը քանդած է ժողովուրին նկարագիրը, չքացուցած է վստահութիւնը՝ մեծագոյն դրամագլուխը յառաջդիմութեան, իրերհասկացողութեան, իրերօգնութեան...։

Միջազգային պատմութեան մէջ ամենամեծ ստախօսը թուրքն է։ Ան իր սոտով կ՚ուզէ աշխարհը համոզել՝

– Թէ ինքն է բնիկը Փոքր Ասիոյ։

– Թէ հայեր եւ յոյներ գոյութիւն չեն ունեցած հոն։

– Թէ ինք ցեղասպանութիւն չէ ըրած։

– Թէ այս պատմական յուշարձանները, որոնց «տէրն է» այսօր, սելճուքներուն կը պատկանին։

– Թէ հայ թագաւորները, նոյնիսկ հայոց Գրիգոր Լուսաւորիչը ծագումով թուրքեր են եղած։

Աշխարհ կրնայ չզարմանալ, երբ օր մըն ալ թուրք աստուածաբաններ յայտարարեն, թէ Քրիստոսն ու Մուհամմէտ թրքական ծագում ունէին... Հի՜... հի՜... հի՜...։

Քրիստոս ըսած է. «Ես եմ ճշմարտութիւնը»։

25-06-2010